طبس عروس کویر ایران
طبس یکی از شهرهای قدیمی و زیبای ایران است که بهدلیل برخورداری از جاذبههای تاریخی و طبیعی بینظیر یکی از بهترین مقصدهای گردشگری است.
شهر طَبَس (تبس)، نخستین شهر پهناور ایران است که بیشتر مورخان قدمت آن را به دوره هخامنشیان نسبت میدهند.
البته با وجود مستندات که نشان از مربوط بودن آن به دوره پیش از اسلام و دوره ساسانی است (از زمان بازماندگان سامانیان تا دوره صفوی و ازبک ها این شهرستان مورد حمله و تاخ و تاز اقوام مختلف و طوایف گوناگون قرار گرفته است)، باستانشناسان تاکنون موفق به شناسایی هیچ اثری متعلق به این دوره در شهر طبس نشدهاند.
با این وجود طبس بهدلیل وجود جاذبههای طبیعی و تاریخی متعدد مانند بارگاه امامزاده حسینبن موسیکاظم، برادر امام رضا(ع)، باغ گلشن، مزار شیخ ابونصر ایروانی، روستای ییلاقی ازمیغان، سد کریت با قدمتی در حدود ۸۰۰ سال، طاق مشهور به شاهعباس، چشمههای آب گرم در کنار معادن زغالسنگ یکی از خاصترین و غنیترین مناطق کشور است.
پلیکان و نخل خرما از جمله نمادهای مشهور طبس هستند.

عکس از: خبرگزاری مهر
موقعیت جغرافیایی شهر طبس
طبس در شمال شرق استان یزد، در مدار ۳۳ درجه و ۳۵ دقیقه شمالی و نصفالنهار ۵۶ درجه و ۵۵ دقیقه شرقی، قرار دارد و اطراف آن را شهرستانهای بردسکن و شاهرود از شمال، فردوس و بیرجند از شرق، استان کرمان از جنوب، و شهرستانهای نایین، اردکان و بافق از غرب و جنوب غربی احاطه کردهاند. البته این شهر پیشتر جزئی از استان یزد بود که در سال ۱۳۹۱ به استان خراسان جنوبی ملحق شد. ارتفاع شهر طبس از سطح دریا حدود ۶۹۰ متر است.

عکس از :pikram.com
نام طبس

عکس از :gettyimages (علیرضا فیروزی)
طبس از ترکیب دو واژه ” تب ” و ” بس ” به معنی تب بس ایجاد شده و به مرور زمان، طبس نام گرفته است. البته بنا به برخی از گفتهها نام آنجا «تب بس» بوده است؛ تب در فارسی به معنی حرارت و داغی است، یعنی بسی داغ. همچنین، عدهای نیز نام آن را به زبان سلوکیان مرتبط دانستهاند. ناصر خسرو در سفرنامهاش این شهر را طبس گیلکی خوانده است.
ویژگیهای اقلیمی و جغرافیایی طبس
این شهر در منطقهای با آب و هوای بیابانی واقع شده است. در شرق شهر طبس رشتهکوه بلندی به نام رشته کوه شتری قرار گرفته که ضلع شرقی چاله بزرگ طبس را تشکیل میدهد. معادن غنی زغالسنگ این شهرستان حاکی از وجود جنگلهای انبوه و دریاچههای بزرگ در گذشتههای دور در این منطقه است. این معادن، طبس را در ردیف یکی از غنیترین مناطق کشور بهلحاظ ثروت ملی قرار داده است.

روستای ازمیغان عکس از: www.flickr.com
آب طبس از یکپارچه شدن چشمههای پرشماری تأمین میشود که از راه یک قنات به این شهر آورده میشوند و در جایی به نام «فرهونگ» از زیر زمین بیرون میآیند. این آب در راه خود به خاطر شیب طبیعی زمین چند آسیاب را نیز به راه میاندازد. این آب در قدیم پس از آبیاری و گذر از باغ گلشن، وارد شهر شده و باغهای و محلهها را آبیاری و آبانبارها را پر از آب میکرد.

عکس از: www.flickr.com
دور بودن شهر طبس از شهرهای حاصلخیز و سختی راه کویر، جابهجایی هرگونه کالای فاسدشدنی به طبس را ناممکن میکرد و بنابراین مردم طبس میوه و سبزی خود را در محل تولید میکردند. فرآوردههای صادراتی این شهر را نیز فراوردههای خشک و فاسدنشدنی مانند گندم و غله تشکیل میداد. در برخی نقاط پیرامون طبس حتی برنج نیز به عمل میآید و برنجزارهایی هم دارد.

طبس در سال ۲۹ تا ۳۰ قمری به دست عربها اشغال شد و تاریخنگاران سدههای آغازین اسلامی همواره از آن بهعنوان جایی که درختان نخل و مرکبات دارد یاد کردهاند. بر اساس مستنداتی که هرودوت تاریخنویس، ارائه کرده و به نقل از جلد اول کتاب سرزمین خورشید ترجمه استاد ذبیح الله منصوری، «میت ری داتس» از جمله موبدان زرتشیتی بوده که در طبس میزیسته و بهعنوان ناپدری کورش کبیر وی را در همین منطقه تا سن شانزده سالگی تربیت و بزرگ کرد.

عکس از : کارناوال
طبس (تبس) در دوره نهضت اسماعیلیان یکی از مراکز مهم اسماعیلیان خراسان بود. از نوشتههای سفرنامهنویسان اینگونه برمیآید که باغهای طبس بهجز قلعهباغ و باغ کلج قدمتی بیش از دوره افشاریان ندارند. خیابان گلشن در پایان دوره زندیان و هنگامی که لطفعلی خان زند به طبس میآید و به پیشنهاد او تأسیس شد.
از گذشته تا امروز طبس همواره بهعنوان پل ارتباطی شرق ـ شمالشرق با غرب بوده. از راه ارتباطی مهم و استراتژیک پارت و هگمتانه و شوش و بینالنهرین به پاسارگاد که از طبس میگذشته گرفته تا امروز که با نگاهی گذرا به نقشهی راههای ایران به این مهم پی میبریم.
زلزله طبس

در شهریور سال ۱۳۵۷، زمینلرزهای بهشدت ۷٫۸ ریشتر طبس و روستاهای مجاور آن را ویران کرد. این زمینلرزه که یکی از بزرگترین زمینلرزههای دهه اخیر در ایران بوده است، حدود ۱۵٬۰۰۰ کشته بهجای گذاشت. طبس تا قبل از زمینلرزه سال ۱۳۵۷ جز مناطق با خطر نسبی متوسط پهنهبندی شده بود. تحقیقات و پژوهشهای ریخت زمینشناسی و نو زمینساختی نشان میدهد طبس بهدلیل وضعیت خاص زمینشناسی مستعد زلزلههایی با قدرت بالا بوده، ولی ابزارهای موجود در گذشته توان شناسایی این پتانسیل را نداشته است.

دکتر محمد آریامنش زلزلهشناس، که خود از بازماندگان همین زمینلرزه است، معتقد است تا قبل از زلزله سال ۱۳۵۷ حداقل سه زمینلرزه بزرگ در این منطقه روی داده است. وی طی سالیان متوالی پژوهشهای مختلفی را در زمینه وضعیت لرزهخیزی و زلزلهشناسی و چشمههای لرزهزا در طبس ارائه داده است.
معرفی کلی کویر طبس
کویر طبس یکی از معروفترین کویرهای ایران است که در خراسان جنوبی در شهر طبس قرار دارد. تپههای شنی بلند و دشتهای وسیع، چشماندازهای منحصربهفردی را در کویر حلوان طبس خلق کردهاند. این منطقه زیستگاه گونههای جانوری و گیاهی مختلفی است و از این جهت اهمیت زیادی برای محیط زیست ایران دارد.

عکس از: سایت Google maps
علاوه بر اهمیت محیط زیستی، اهمیت گردشگری کویر طبس روزبهروز بیشتر میشود و گردشگران بیشتری مشتاق دیدار این کویر میشوند. بسیاری از گردشگران برای تجربه سکوت و آرامش مطلق کویر، تماشای ستارگان و ماه در آسمان صاف و یکدست و تجربه تفریحات مهیج و کویری به این منطقه میآیند. از این رو، کویر طبس به یکی از مهمترین جاهای دیدنی خراسان جنوبی تبدیل شده است.
دیدنیهای نزدیک به کویر طبس

عکس از: سایت Google maps
– روستای حلوان
اولین جای دیدنی نزدیک به کویر طبس، روستای تاریخی حلوان است. معماری کویری و نخلستانهای خرما مشخصههای اصلی روستای حلوان هستند. بافت قدیمی و روستایی حلوان، اصالت آن را به شما یادآوری میکند و به شما فرصت آشنایی با معماری کویری و زندگی در آن را میدهد.

عکس از: سایت Google maps
البته که بسیاری از بناهای روستای حلوان در اثر زلزله آسیبدیده و خالی از سکنه است. مسیر دسترسی به روستا هم بسیار زیبا و دارای مناظر کویری است.
- فاصله روستای حلوان تا کویر طبس حدود ۱ کیلومتر (۵ دقیقه) است.
– قلعه حلوان
قلعه حلوان روستای حلوان را در دل خود قرار داده و یکی از نشانههای اصالت این سرزمین است. درست است که امروز چیزی جز خرابه از این قلعه باقی نمانده، اما روزگارانی دورتر قلعه حلوان ابهت و شکوه زیادی داشته است. از ۱۳ برج نگهبانی این قلعه، تنها ۵ برج آن سالم است که در گذشته وظیفه محافظت از شهر و جلوگیری از ورود بیگانگان را داشته است.

عکس از: سایت Google maps
با قدم زدن در میان بافت قدیمی و خرابههای قلعه حلوان به روزهای دورتر پرت میشوید و میتوانید گشتی کوتاه در گذرگاه تاریخ داشته باشید.
- فاصله قلعه حلوان تا کویر طبس حدود ۱ کیلومتر (۵ دقیقه) است.
– غار حلوان
در ۱۵ کیلومتری روستای حلوان، غاری با قدمت ۱۶۰ میلیون سال قرار دارد که منتظر ماجراجویانی مثل شماست. از خوبیهای این ماجراجویی این است که مسیر پیچیده و پیمایش سختی را پیش رو ندارید و تنها در برخی نقاط غار نیاز به طناب پیدا میکنید.

عکس از: سایت koohbist
با توجه به بقایای استخوانهای پیداشده، قدمت این غار به دوره ژوراسیک میانی نسبت داده میشود.
- فاصله غار حلوان تا کویر طبس حدود ۱ کیلومتر (۵ دقیقه) است.
بهترین زمان بازدید از کویر حلوان طبس
برای سفر به مناطق کویری از جمله کویر حلوان طبس، مهمترین چیزی که باید مدنظر قرار دهید، آبوهوا است. به لحاظ آبوهوایی هم بهترین زمان سفر اواسط پاییز تا پایان زمستان است. در این زمان گردشگران زیادی به دلیل هوای مطبوع و مناسب به کویر طبس سفر میکنند و ممکن است هزینه اقامتگاهها و خدمات اطراف کویر، گرانتر از سایر فصول شود. در این بازه زمانی، روزهای کویر معتدل و شبهای آن سرد است.

عکس از: سایت Shoaresal
اوایل بهار هم میتواند زمان خوبی برای سفر به کویر طبس باشد، چرا که هوا هنوز خیلی گرم نشده و تعداد گردشگران هم کمتر است. اما در نظر بگیرید هوا به خوبی پاییز و زمستان هم نیست.
اقامت در کویر طبس
برای اقامت در نزدیکی کویر طبس، میتوانید بسته به سلیقه و نیازتان یکی از گزینههای هتل، بومگردی و کمپینگ را انتخاب کنید. البته که انتخاب بسیاری از گردشگران شبمانی در کویر است و ترجیح میدهند از فرصت استفاده کرده و به تماشای شب بیمانند کویر بنشینند.

عکس از: سایت Google maps
اما اگر خیلی اهل کمپینگ نیستید و تجهیزات لازم را ندارید، با کمی رانندگی میتوانید خودتان را به شهرهای اطراف برسانید و از هتل و اقامتگاههای مجهز استفاده کنید.
کمپینگ و شبمانی حوالی کویر طبس
حتما شما هم درباره شبهای پرستاره کویر شنیدهاید، تنها راه تماشای این آسمان زیبا، شبمانی و کمپینگ در کویر است. برای کمپ در کویر باید لوازمی مثل چادر، کیسه خواب، لباس گرم، تنقلات، وسایل آشپزی، لوازم آتشزا، لوازم بهداشتی، آب آشامیدنی، غذا و داروهای ضروری را همراه داشته باشید.

عکس از: سایت Google maps
اقامتگاههای کویر حلوان طبس
کویر حلوان طبس اقامتگاههای متعددی را در اطراف خود دارد که اکثر آنها بومگردی هستند. توجه کنید که بسیاری از این اقامتگاهها امکانات محدودی دارند و بیشتر به عنوان محلی امن برای گذراندن شب شناخته میشوند نه اقامتگاهی لوکس با امکانات زیاد. برخی از آنها را برایتان لیست کردهایم.
– بومگردی عمو نوروز
این بومگردی با بافت سنتی خود در نزدیکی کویر حلوان طبس قرار دارد. مدل اقامتگاه کاملا سنتی است و تختخواب ندارد و باید از رختخوابهای سنتی استفاده کنید. حمام و سرویس بهداشتی اتاقها هم مشترک است.

عکس از: سایت Google maps
– بومگردی ترنج
یکی دیگر از اقامتگاههای نزدیک به کویر حلوان طبس، بومگردی ترنج است. این بومگردی با حیاطی زیبا، اصالت معماری کویری خود را حفظ کرده است. رختخواب سنتی، حمام و سرویس فرنگی مستقل و سرویس ایرانی اشتراکی از امکانات این اقامتگاه هستند. از دیگر امکانات میتوانیم به وسایل گرمایشی و سرمایشی، رستوران و آشپزخانه اشاره کنیم.
– بومگردی آقا میرزا
بومگردی آقا میرزا با داشتن سوئیتهای بزرگ ۱۰۰ متری مناسب سفرهای گروهی است. البته که سوئیتهایی با متراژ کوچکتر هم دارد. رختخواب سنتی، صبحانه، آشپزخانه، حمام و سرویس بهداشتی از امکانات این اقامتگاه هستند.

عکس از: سایت Google maps
– اقامتگاه بومگردی نخل و نرگس کریت
اقامتگاه بومگردی نخل و نرگس اتاقهای متنوعی با متراژهای مختلف از اتاق ۹ متری تا اتاق ۳ خوابه دارد. این اقامتگاه پیشینه تاریخی دارد و قدمت آن به ۳۰۰ سال پیش بازمیگردد. فضای اقامتگاه حالوهوای کویری دارد و وسایل آن به سبک سنتی است. رختخواب، صبحانه، سرویس بهداشتی و حمام اشتراکی، آشپزخانه و رستوران امکانات این بومگردی هستند.
– بومگردی ستاره کویر حلوان
بومگردی ستاره کویر حلوان از دیگر اقامتگاههای معروف در کویر طبس است. حیاط بزرگ و دلباز این اقامتگاه محل مناسبی برای دور هم جمع شدن است و حالوهوایی کویری دارد. این بومگردی خدماتی مثل رختخواب سنتی، حمام و سرویس بهداشتی و آشپزخانه به مهمانان خود ارائه میدهد.
توصیههایی برای سفر به کویر طبس
برای داشتن سفری خاطرهانگیز به کویر حلوان طبس، توصیههای زیر را در نظر بگیرید:
- سفر خود را ترجیحا برای اواسط پاییز یا زمستان برنامهریزی کنید.
- از سفر به کویر در تابستان صرفنظر کنید، زیرا گرمای شدید و تابش سوزان خورشید فرصت یک گشتوگذار حسابی را از شما میگیرد.
- برای روزهای گرم، لباس خنک و روشن و برای شبهای سرد، لباس گرم همراه داشته باشید.
- کفش مناسب کویرنوردی یکی از ملزومات سفر به کویر حلوان طبس است.
- کرم ضدآفتاب، کلاه و عینک آفتابی را فراموش نکنید و آنها را جزو اولین وسایلی بدانید که در کولهبار سفر خود میگذارید.
- برای گشتوگذار در کویر، حتما از راهنمایان محلی کمک بگیرید، چرا که کویر وسیع و ناشناخته است.